شميم سلامت

 امروزه بسیاری از مردم در آپارتمان ها منزل کرده و تعداد زیادی نیز در ساختمان های یک طبقه و یا به اصطلاح ویلایی سکونت دارند. اگرچه گرانی زمین و کمبود آن مخصوصاً در شهرها از عوامل مهم رویکرد مردم و دست اندرکاران بخش مسکن به سوی آپارتمان بوده است ولی عامل فرهنگی را هم نباید از نظر دور داشت، زیرا چه بسا افرادی چنین می پندارند که آپارتمان دارای  به اصطلاح " کلاس" بیشتر نسبت به ساختمان های ویلایی بوده و یا آپارتمان را متمدن تر از سایر ساختمان ها می دانند و به همین علت اینگونه افراد تمایل به آپارتمان نشینی دارند. ولی اگر قدری واقع بین باشیم خواهیم دید که آپارتمان برای سکونت، مکان مناسبی نبوده و دارای ایرادات و اشکلات زیادی است که در زیر به تعدادی از آنها اشاره شده است:

1- مشکلات اخلاقی

- ایجاد زمینه فساد در  آپارتمان ها:

    در آپارتمان ها بعلت آنکه ساکنان واحدها با هم راحت تر می توانند ارتباط برقرار کرده و حتی رفت و آمد کنند بدون اینکه از آپارتمان  خارج شده و کسی هم متوجه شود (بخصوص برای فرزندان هنگامی که والدین آنها در منزل نیستند) واقعاً زمینه مناسبی برای فساد و انحرافات اخلاقی وجود داشته و این مسئله ای است که به تجربه ثابت شده است. از طرفی آپارتمانها نسبت به ساختمان های ویلاییِ اطراف، ِاشراف و دید دارند و این مسئله تهدیدی اخلاقی نسبت به خانه های ویلایی است(بنده افرادی را می شناسم که بعلت احداث آپارتمان در مجاورتشان و در معرض دید قرار گرفتن حیاط و یا خانه آنها از طرف آپارتمان ها، بناچارخانه خود را فروخته اند)، علاوه بر آن بسیاری از آپارتمانها روبروی هم قرار داشته و ساکنان آنها می توانند واحدهای روبروی خود را بخصوص در شب به وضوح ببینند.

- تضعیف روابط با همسایه ها:

   در فرهنگ بومی و اسلامی همسایه جایگاه بسیار والایی داشته که در روایات حضرات معصومین (ع) برای همسایه حتی حرمتی همچون حرمت مادر قائل شده اند. همچنین محدوده همسایگی از هر طرف تا چهل خانه محسوب می شود. بنابراین محدوده نسبتاً زیادی را در بر می گیرد. در روایات همچنین بین همسایه ها حقوقی تعریف شده که مراعات آنها جزو وظایف شرعی است. متأسفانه در آپارتمان ها غالباً واحدهای آن آپارتمان فقط همسایه محسوب می شوند و به ندرت آپارتمان های کناری جزو همسایگان به حساب می آیند. در بعضی موارد دیده می شود که حتی ساکنان یک آپارتمان از ساکنان واحدهای همان آپارتمان بی اطلاع بوده و هیچگونه ارتباطی با آنها ندارند! این در حالیست که در گذشته همسایگان یار و غمخوار همدیگر بودند و این مسئله موجب آرامش و طیب خاطر هر کسی بود. البته مشکل ضعف ارتباط بین همسایگان در آپارتمانها در ایران عمومیت ندارد که آنهم بعلت خصوصیت مردم ایران است ولی مشکل فوق الذکر یکی از عوارض آپارتمان است.

2- مشکلات پزشکی

- تخلیه نشدن انرژی کودکان:

   کودکان از نظر جسمی و روحی روانی نیاز به بازی، تحرک و حتی سر و صدا دارند. این در حالی است که بعلت ایجاد مزاحمت برای همسایه ها(طبقات پایین و بالا و همسایه کناری در صورت مجتمع برای واحدها) والدین بناچار کودکان را از ایجاد سر و صدا و تحرک زیاد در آپارتمان نهی می کنند. بدین ترتیب کودکان به ناچار کم تحرک شده و به مرور به علت تخلیه نشدن انرژی آنها دچار افسردگی و عوارض دیگر می شوند و بدین ترتیب نسلی افسرده، کم تحرک، چاق و ... تحویل جامعه می شود. شاید گفته شود که در بیرون از آپارتمان غالباً پارک برای بازی وجود دارد ولی بازی در پارک همیشگی نیست و زمان و شرایط خاصی را می طلبد. مثلاً کودکان به تنهایی به پارک نمی توانند بروند و وجود یک همراه برای آنها ضروری است و یا در شب استفاده از پارک مشکل است و ... این محدودیت ها باعث تخلیه نشدن کامل انرژی و ایجاد مشکلات فوق الذکر می شود.

- عوارض وجود مستراح در ساختمان:

   چون بحث پزشکی در رابطه با مضرات آپارتمان مطرح است بعضی مطالب را ناگزیر صریح عرض می کنیم و بدین سبب پیشاپیش عذر خواهی می کنیم. در خانه های ویلایی غالباً مستراح در کنار حیاط وجود داشته و با محل سکونت فاصله دارند. کسانی که احتیاج به تخلیه دارند چون قبل از تخلیه مقداری گاز خارج می شود با قدم زدن در حیاط آنرا دفع کرده و سپس برای تخلیه به مستراح می روند. چون مستراح از جمع و محل سکونت فاصله دارد با خیال راحت و بدون نگرانی از ایجاد صدای هنگام تخلیه، تخلیه کاملی انجام می دهند. ولی در آپارتمان اینگونه نیست، زیرا اولاً حیاطی برای دفع گاز روده وجود ندارد و محیط بسته است. دوماً چون مستراح داخل خانه است و صدای تخلیه به گوش دیگران می رسد به ناچار هواکش را روشن می کنند که خود انرژی مصرف می کند (بعضی افراد را دیده ام که شیر سیفونِ بدون تانکر را می کشند فقط بخاطر ایجاد صدا تا صدای تخلیه آنها به گوش کسی نرسد و برای یک تخلیه حداقل یکصد لیتر آب آشامیدنی را به هدر می دهند) البته غالباً با وجود هواکش باز هم مقداری بوی مستراح به داخل آپارتمان سرایت می کند که مشمئز کننده بوده و برای سلامتی مضر است. نکته مهم آنکه کسانی که از ترس ایجاد صدا هنگام تخلیه به آهستگی تخلیه را انجام می دهند غالباً تخلیه آنها کامل نبوده و ناقص است و این افراد به یبوست که مادرِ بسیاری از بیماری هاست مبتلا می شوند. امروزه در بسیاری از آپارتمان ها بعلت کمبود مکان غالباً مستراح و حمام را مشترک می سازند که این حالت علاوه بر مشمئز کننده بودن آن، مشکل نجس شدن حمام بعلت اتصال رطوبت حمام به اطراف سنگ مستراح که غالباً به نجاسات آلوده است وجود دارد. البته این معضل مختص آپارتمان ها نبوده و در بعضی از خانه های ویلایی جدید نیز دیده می شود.

-  ایجاد درد زانو بعلت استفاده از پله:

    اولاً  استفاده از پله برای افراد مسن که غالباً به درد زانو، تنگی نفس، ضعف جسمانی و ... مبتلا هستند بسیار مشکل بوده و آنها فقط در طبقه همکف راحت ترند ولی چون فقط یک طبقه همکف در آپارتمان وجود دارد بسیاری از آنها به ناچار در طبقات بالایی سکونت داشته و با این مشکلات دست و پنجه نرم می کنند. البته در صورت وجود آسانرو(آسانسور) این مشکل کمتر می شود.

دوماً استفاده از پله حتی برای جوانان خود ایجاد کننده درد زانوبوده و برای سلامتی مضر است و در روایات هم بالا رفتن از پله نهی  شده و آن را بسیار مضر دانسته اند.

- ایجاد افسردگی و بی نشاطی بعلت نداشتن حیاط شخصی، باغچه، حوض و ... :

   وجود حیاط در خانه های ویلایی مخصوصاً اگر دارای باغچه، حوض، درختان زیبا، گل و ... باشد نشاط و صفای خاصی به خانه می دهد و غالباً لحظات و خاطرات بسیار خوشی را برای ساکنان آن به ارمغان می آورد. ولی در خانه های آپارتمانی حیاط یا بسیار کوچک است و یا فاقد باغچه است. در صورت وجود حیاط و باغچه، چون خصوصی نیست و جنبه عمومی برای تمام ساکنان آن آپارتمان را دارد اصلاً قابل مقایسه با حیاط خانه های ویلایی نیست به طوری که غالباً آپارتمان نشین ها حسرت داشتن خانه ویلایی با حیاط و باغچه را در دل دارند. این مسئله باعث کم نشاطی شده و زمینه های افسردگی در آپارتمان نشین ها را ایجاد می کند. طبیعتاً صاحبان خانه های ویلایی که حیاط مناسب و باغچه دارند دارای نشاط، شادابی و سلامتی بیشتری نسبت به آپارتمان  نشین ها  هستند.

3- مشکلات ایمنی

- پرخطر بودن  هنگام آتش سوزی:

   آپارتمان ها در مقایسه با خانه های ویلایی نسبت به آتش سوزی پرخطرتر بوده و اطفاء آتش آنها و نجات جان ساکنان آنها سخت تر است. با اینکه تمهیداتی برای رفع این خطر اندیشیده شده(که هزینه های زیادی دارد)ولی کماکان آپارتمانها پرخطرترند. در خانه های ویلایی سرایت آتش از خانه ای به خانه دیگر به ندرت انجام می گیرد ولی در آپارتمانها بخصوص واحدهایی که در طبقات بالای واحد آتش گرفته قرار دارند احتمال سرایت آتش به آنها بسیار زیاد است. در مواردی دیده شده که ساکنان طبقات بالایی فقط به علت استنشاق دود ناشی از آتش سوزیِ طبقات پایینی دچار خفگی شده و جان خود را از دست داده اند. از طرفی بعلت ارتقاع، اطفاء آتش و نجات افراد گرفتار در آتش و یا در خطر آن، سخت تر است.

- پر خطر بودن نسبت به صاعقه، زلزله و طوفان شدید:

   آپارتمان ها بعلت ارتفاع زیاد بیشتر در معرض برخورد صاعقه قرار دارند. همچنین در مقابل زلزله و توفان شدید چنانچه از استحکام  بالایی برخوردار نباشند پرخطر تر از ساختمان های ویلایی خواهند بود.

- مشکل تأمین امنیت و نگهداری وسائط نقلیه در آپارتمان هایی که نگهبانی یا پارکینگ ندارند:

   در آپارتمان هایی که نگهبان و یا پارکینگ ندارند، بعلت فاصله نسبتاً زیاد با وسائط نقلیه شان آنها بیشتر در خطر سرقت و یا آسیب قرار دارند. ولی در خانه های ویلایی یا آنها را داخل حیاط یا پارکینگ می گذارند و یا حداکثر جلوی خانه پارک می کنند، به همین علت امنیت آنها بیشتر  است.

4- مشکلات دیگر

- مشکل حمل و نقل اثاث:

    در آپارتمان حمل و نقل بیشتر وسایل بخصوص اثاثیه منزل هنگام اسباب کشی بسیار سخت و طافت فرساست زیرا در صورت وجود آسانرو(آسانسور) بسیاری از وسایل بزرگ از قبیل تخت و ... می بایست از طریق راهرو جابجا شوند. اگر آسانرو نباشد بدتر. به همین علت یکی از سخت ترین کارها برای آپارتمان نشین ها اسباب کشی است.

- مشکل نبود انباری:

   در آپارتمانها بعلت نبودن انباری برای لوازم کمتر ضروری و یا غیرضروری، ساکنان آنها غالباً با مشکل اثاث اضافی که جایی برای آنها ندارند مواجهند. از آن جهت که بیشتر آپارتمانها کوچکند به همین علت اثاثهای اضافی آنها بیشتر است.

- مصرف زیاد آب و برق:

   در صورت وجود آسانرو انرژی الکتریکی زیادی صرف جابجایی آپارتمان نشین ها و وسایل آنها می شود. در شبهای تابستان که هوا گرم است تقریباً تمام کولرهای آپارتمانها روش است در صورتی که در ساختمانهای ویلایی بسیاری از افراد در حیاط و یا احیاناً بر روی بام می خوابند و در نتیجه برق و آب کمتری مصرف می کنند. در قسمت مشکلات پزشکی به مصرف زیاد برق و آب در مستراح آپارتمان ها اشاره شد.

- کاهش نسل:

   در آپارتمان بعلت ایجاد صدا و مزاحمت برای همسایگان توسط فرزندان، آپارتمان نشینها سعی می کنند تا کمتر فرزند داشته باشند و مالکان آپارتمانها هم حتی الامکان از پذیرفتن مستأجرهای دارای فرزندان زیاد خودداری کرده و یا اجاره بها را افزایش می دهند. بدین ترتیب آپارتمان عملاً نقش مهمی در کاهش نسل آینده دارد بطوریکه بیشتر ساکنان آنها ترجیح می دهند حد اکثر دو فرزند داشته باشند. مسلماً دشمنان ما دوست دارند تا نسل ما مسلمانها کاهش یافته و در عوض نسل خودشان افزایش یابد. غربی ها والدین خود را تشویق به داشتن فرزند بیشتر می کنند و در این جهت تسهیلات مالی و رفاهی برای آنها قائل می شوند تا عملاً والدین را به این کار تشویق کنند. این در حالی است که در کشور ما به عکس بوده و والدین تشویق به داشتن فرزند کمتر میشوند و برخی تسهیلات عمومی برای فرزندان چهارم به بعد قطع می شود! و در تمام دانشگاهها برای عموم دانشجویان (که بیشتر آنها مجردند) درس بهداشت و تنظیم خانواده به اجبار تدریس می شود. همانگونه که می دانیم در چند سال ابتدای بعد از انقلاب، نرخ رشد جمعیت بالا رفت و به ظاهر موارد فوق در آن موقع  منطقی به نظر می رسید ولی هم اکنون که بنابر آمار رسمی، نرخ رشد جمعیت (آنهم طبق فرمول غربی ها) عادی و به اصطلاح نرمال شده است، ادامه این روند بسیار تأمل برانگیز است. فراموش نکنیم همان دارویی که هنگام بیماری، شفابخش و نجات دهنده جان انسان است مصرف آن در هنگام سلامتی بیماری یا مرگ را به ارمغان می آورد.

-  مغایرت با فرهنگ بومی:

   آپارتمان یک چیز وارداتی است. البته ما با هرچه وارداتی باشد بدون دلیل مخالفت یا موافقت نمی کنیم. بلکه خوبی ها و بدی ها آنها  را مشخص کرده و در صورت زیاد بودن خوبی های آن ها و رفع بدی هایشان، از آنها استفاده می کنیم والا خیر. همانگونه که در بالا اشاره شد خانه های ویلایی یا حداکثر دو طبقه که در قدیم کم و بیش وجود داشته اند منطبق با فرهنگ بومی کشور است ولی آپارتمان  یک چیز بیگانه ای است که از زمان طاغوت ما آن را پذیرفته ایم. این در حالی است که حتی در کشورهای غربی هم از آپارتمان برای سکونت چندان استفاه نمی شود و بیشتر خانه های مردم امریکا و اروپا ویلایی بوده و آپارتمانها غالباً در شهرهای بزرگ وجود داشته و به مراکز اداری و تجاری اختصاص دارد. از این جهت شاید آپارتمان برای ادارات و شرکتها مناسب تر باشند، زیرا مراجعه کنندگان به آنها ناچارنمی شوند مسافت زیادی را برای انجام کار خود طی کنند. ادارات و شرکتهای بزرگ می توانند بخشهای مختلف خود را در طبقات یک آپارتمان جای داده و بدین ترتیب تمام یک اداره و یا شرکت بزرگ در یک آپارتمان قرار گیرد.

آنچه که موجب ناراحتی و حسرت مضاعف می شود این است که کشور ما بحمدالله کشوری پهناور و وسیع است که همچون بعضی از کشورها با کمبود زمین قابل سکونت مواجه نیستیم. ما با داشتن این نعمت خدادادی می توانیم بهترین و مفید ترین مسکن ها را داشته باشیم که لایق مردم شریف ما باشد. چنانچه بحث آزاد سازی زمین از منابع طبیعی جهت ساخت و ساز مطرح باشد، تمام سازوکار آن در اختیار دولت قرار دارد و بدین جهت لازم و ضروری به نظر می رسد تا دولت محترم طرحهای انبوه سازی مسکن و مسکن مهر را در قالب ساختمانهای یک طبقه و ویلایی به انجام برساند و در پرداخت وام و تسهیلات به سازندگان مسکن، به کسانی که مسکن یک طبقه می سازند امتیازاتی داده شود تا از مضرات آپارتمان که زیانها و هزینه های سنگینی را به خانواده ها و کشور تحمیل می کند که بسیاری از آنها قابل جبران نیست پیشگیری شود و عملاً در بخش مسکن، گامی بلند در جهت اصلاح الگوی مصرف که خواسته مقام معظم رهبری است  بر داشته شود.